Omgekeerde crisisstress

De economische crisis brengt niet alleen slecht nieuws. Kringloopwinkels floreren, zodanig zelfs dat daar de lol eigenlijk weer af is. Ik kom regelmatig iets tegen wat in de kringloopwinkel duurder is dan de nieuwprijs. Alles onder het motto: het is maar wat de gek ervoor geeft. En vanmorgen ontdekte ik een detailhandelaar wiens handel floreert als gevolg van de crisis: de schoenlapper. Jarenlang loonde het amper om je schoenen te laten repareren. Alleen mensen zoals ik, met grote voeten en daardoor weinig keus, namen de moeite om hun schoenen te laten repareren. Het aantal schoenlappers hier ter plaatse is voor zover ik weet dan ook gereduceerd tot één. Vanmorgen bracht ik de grijze suède laarzen die de oudste en ik in de man hebben naar de schoenlapper. Dat wil zeggen: ik bracht één suède laars naar de schoenlapper. Aan de bovenkant was het stiksel namelijk losgelopen, niet erg, maar wel slordig. Ik schat dat er ongeveer vijf steekjes gemaakt moeten worden, maar dan is het ook weer piekfijn in orde. Die laarzen wilde ik morgen namelijk dragen bij mijn nieuwe rok. Ik kreeg een rok van boezemvriendin. Hij past haar niet meer en dus kreeg ik 'm onder het motto: wie de rok past trekke hem aan.

De schoenlapper is met gierende machinerieën bezig schoenen te lappen. "Ogenblikje", zegt hij. Als hij het klusje heeft afgemaakt draait hij zich om. Rondom staan bergen schoenen en laarzen hoog opgestapeld. Ik wijs het losgelopen stikseltje aan in de verwachting dat het mankement in een oogwenk is verholpen. "Dat wordt vrijdagmiddag", zegt hij. Ik kijk hem geschokt aan. Hij wijst hulpeloos naar de grote berg schoenen achter hem: "Ik ben aangesloten bij een keten en er zijn niet zoveel schoenlappers meer, dus nou krijg ik alles uit de regio. Dat brengen ze dan in een keer." Jaren achtereen werd de spoeling dunner en dunner waardoor steeds meer schoenlappers stopten. Schoenlapper Pieter is een overlever. En het motto hier is natuurlijk: de een zijn dood is de ander zijn brood. Goed nieuws dus voor de schoenlapper, al kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat hij wel enigszins gebukt gaat onder deze nieuwe situatie. Dat is dan een geval van omgekeerde crisisstress.

Crisisbakken

"We komen weer niet uit", zegt E. vanmorgen. Hij staat met het laatste restje brood in de hand. Twee maal in de week halen we een vaste bestelling bij de bakker. Een deel gaat op voor direct gebruik, de rest gaat in de vriezer, zodat het vers blijft. Onze bestelling is al sinds jaar en dag gelijk. Toen de oudste uit huis ging moesten we het een klein beetje naar beneden bijstellen, maar sindsdien is het weer constant. Er zit niet veel variatie in onze gezinsconsumptie. Het gebeurt wel eens dat we niet genoeg hebben. Dan halen we gewoon bij. Maar nu lijkt er een lijn in te zitten. Al weken achtereen moeten we een dag eerder brood halen. Aangezien we niet meer eten is daar maar een verklaring voor: de broodjes zijn kleiner. "Volgens mij zijn ze kleiner", zeg ik tegen E. "Ik heb er laatst al iets over gezegd, maar ze zeiden dat het allemaal hetzelfde gewicht is. De ene keer pakt het gewoon net iets groter uit dan de andere keer." Maar nu zijn het wel heel veel keren op een rij. Dat kan geen toeval zijn. De bakker bakt het broodje vast net iets kleiner om de crisis door te komen: het is crisisbakken.

Aan ons heeft het niet gelegen

Nederland komt maar moeilijk uit de recessie. Minister Dijsselbloem legt gisteravond uit waarom de crisis in Nederland langer duurt dan in de ons omringende landen. Het heeft ermee te maken dat we allemaal op te grote voet hebben geleefd. De banken hebben het balletje aan het rollen gebracht. Maar dat is het niet alleen. Niet alleen de staat, maar ook de burgers van Nederland hebben teveel schulden. We zullen hoe dan ook een stapje terug moeten doen. En dat is niet makkelijk. Het is geen populaire boodschap, waar zijn partij bij de komende verkiezing ongetwijfeld de rekening voor moet betalen. Maar hij legt het helder uit vind ik. Dat maak je niet zo vaak mee: een politicus die zulke klare taal spreekt. Hij zegt het natuurlijk netter, maar ik trek mijn conclusie: de hele crisis heeft te maken met collectieve verwendheid, met massaal over het paard-getild-zijn. Met dingen willen hebben en kopen waar je eigenlijk geen geld voor hebt.

Bij ons in het dorp had je vroeger de Raiffeisenbank. Ik ging er braaf heen om te sparen. Daarvoor had ik een oranje metalen spaarpot met daarop een metalen plaatje met Raiffeisenbank. Braaf gooiden we alles in onze spaarpot en die brachten we dan naar de bank. Daar werd het keurig in ons spaarbankboekje geschreven en zo kwamen wij dan langzaam maar zeker vooruit in de wereld. Zo nu en dan kreeg je een cadeautje als jonge spaarder. Zo ging dat in de jaren zestig en zeventig.

Ik heb dus geleerd om te sparen. En dat doe ik nog steeds: voor onvoorziene uitgaven, voor de kinderen. Zodat je als het moet het geld direct voorhanden hebt. Een paar spaarcenten achter de hand werkt zeer ontspannend voor mij. En tegenwoordig is het ook weer prima om te sparen- mits je het daarna maar weer uitgeeft. Geld moet rollen tenslotte.

Was het in de jaren tachtig, dat de klad erin kwam? Dat we veel meer geld uitgaven dan er binnenkwam? Ik herinner me nog wel de gesprekken met onze hypotheekadviseur in de jaren '90. Onze hypotheek was namelijk een lachertje, aldus de adviseur. We werden voor gek verklaard: we zouden immers veel meer belastingaftrek hebben als we onze hypotheek zouden verhogen? Maar wij, domme risicomijders, vonden het eigenlijk wel lekker zo'n lage hypotheek. Mocht het dan even iets minder gaan, dan leverde dat voor ons geen problemen op. En het ging toch prima? Het beviel ons prima: sparen voor een verbouwing en dan pas verbouwen. Zo kom je vanzelf waar je wilt zijn. Zo hebben wij dat geleerd.

Vorig jaar hadden wij een joekel van een onvoorziene uitgave: ons huis brandde af. Natuurlijk, je krijgt geld uitgekeerd van de verzekering. Maar dat duurde wel even en het kost je hoe dan ook altijd zelf geld. Dankzij ons spaargeld hebben we daar geen moment stress over gehad. En dat was heerlijk, aangezien er al genoeg stressfactoren aanwezig waren. We hebben bepaalde keuzes in het huis kunnen maken zonder dat we daarvoor onze hypotheek hoeven verhogen. Ik kan dan ook met een gerust hart zeggen: die crisis? Aan ons heeft het niet gelegen.