De lijst

Het is een slagveld. De hele generatie voor ons sneuvelt. Dat is op zich niet raar voor een zestigplusser. Maar het is wel een vreemde gewaarwording. Ik sta er niet iedere dag bij stil. Natuurlijk, mijn vader is overleden, ooms en tantes zijn er niet meer. Er zijn zelfs al een neef en een nicht overleden. Maar veel van mijn eigen leeftijdsgenoten zijn er nog. Dus het valt minder op. Voor mijn moeder is dat anders. Zij is een van de last ones standing van haar generatie. Dus voor haar is het iets waar ze iedere dag mee geconfronteerd wordt. Zij is een van de weinigen die het verhaal van haar generatie nog kan vertellen.

Retour

Afgelopen weekend krijg ik van de jongste een zakje met naaispullen van haar overleden oma retour. Ze heeft de naaikist meegenomen naar haar nieuwe huis. Maar daar zat ook van alles in waar zij volgens haar 'niks mee kan'. Dus krijg ik het. Zoals destijds gebruikelijk was, werd alles bewaard. Knopen werden van versleten kleding geknipt en zelfs een enkele oorbel werd bewaard. Je weet tenslotte maar nooit of het nog eens van pas komt.

De lijst

Ik krijg het mee in een plastic zipzakje. Tussen de naaibenodigdheden zit ook een papieren zakje met ander spul. Het is een zakje van de kinderpostzegels met de tekst Frankeer uw goede wensen. In het zakje zitten de miniknijpertjes waarmee mijn schoonmoeder haar kerstkaarten altijd ophing en een minikerstballetje om opnieuw te gebruiken in een kerststukje. Achterop het zakje heeft ze allemaal namen geschreven. De lijst voor de kerstkaarten. Het zakje is helemaal vol geschreven. Het is al een oude lijst, want zelfs haar moeder staat nog op de lijst. En die overleed eind jaren tachtig van de vorige eeuw. Wij staan er op en ook E's broers. Ik ken veel namen, ze ogen vertrouwd. Ik ken ze persoonlijk of van de verhalen. Maar ze leven bijna allemaal niet meer. In deze lijst horen wij bij de last ones standing. 

De illustraties op mijn blog zijn afkomstig van Boomerang Cards.  Hier vind je deze.

De soundtrack bij de blog is:

58 jaar te laat

"In dit soort situaties neemt de familie het niet zo nauw met de regels". De uitvaartverzorger doelt op de coronaregels. Hij heeft gelijk. Bij het afscheid van het leven is nabijheid het allerbelangrijkst. Mijn zusje en ik krijgen dan ook corona. De uitvaartverzorger liep het zo al drie keer op. Bij mij zijn de klachten zeer mild. Een beetje verkouden. Na een dag of twee verdwijnen ook de verkoudheidsklachten. Zo gaat dat, denk ik dan nog. Ik ben gevaccineerd, geboosterd en al eens besmet. 

We zijn tot op het laatst dichtbij mijn lieve vader. We doen er alles aan om hem een mooi afscheid te geven. We kijken er moe maar voldaan op terug. De corona ben ik dan al bijna vergeten.

 

Emotionele achtbaan

Twee weken na de postieve test zit ik bij de huisarts. Mijn aanvankelijke vermoeidheid schrijf ik toe aan de emotionele achtbaan die de afgelopen periode was. Als ik benauwd word, vermoed ik dat er toch meer aan de hand is. "Het is berucht bij corona. Ook bij zeer milde klachten kan dit erachter vandaan komen", zegt hij. Ik heb een virale longontsteking.

Dat wil ik ook

Ooit was het een vurige wens van me om een longontsteking te hebben. Mijn moeder vertelt graag dat ze mij als 4-jarige bovenop een stoel voor een open raam aantrof. Met de borst vooruit stond ik er wind te vangen. "Wat dust?" vroeg mijn moeder. "Ik wil ook longoetsteken", zei ik. Ik bleek jaloers te zijn op een ziek jongetje in de klas. Hij had een longontsteking. Om hem op te peppen moesten we allemaal een tekening voor hem maken. De juf zou ze gaan brengen. Heel leuk. Zo leuk, dat ik ook wel een longontsteking wilde.

Het komt dus eigenlijk 58 jaar te laat. 

De illustraties op mijn blog zijn afkomstig van Boomerang Cards. Hier vind je deze.

Dochters en leutje zeunen

Mijn vader en ik, toen ik ongeveer een half jaar oud was

Mijn vader heeft drie dochters, geen zoon. Er zouden misschien mannen van zijn generatie zijn geweest die dat vervelend hadden gevonden. Maar dat geldt niet voor mijn vader. Hij is en is altijd blij geweest met zijn dochters. En dat hebben wij altijd gevoeld. Hij is dan ook een echte vrouwenman. Geen Casanova of charmeur, maar een leukerd. Daar is een groot verschil tussen. Hij kan koketteren met het feit dat hij het maar moeilijk heeft tussen al die vrouwen, maar daar meent hij niets van. En dat weten wij natuurlijk. Wij stellen wel eens dat wij hem door het leven dragen, omdat wij hem op handen dragen. En dat is ook zo, maar daar zit natuurlijk ook een wederkerigheid in. Zoals wij hem dragen, droeg en draagt hij ons allemaal.

Inmiddels heeft mijn vader al grote kleinkinderen, drie kleindochters en twee kleinzoons. Onze zoon belt zijn opa vanmorgen op. Hij is deze week vrij en de sloten rondom het huis van mijn ouders moeten worden schoongemaakt. Dat doen hun kleinzoons altijd en vandaag is het zover. Hij belt met mijn vader. "Moi opa, mit joen leutje zeun*. Wie kommen eerst eevm kovviedrinken en din moaken wie sloten eevm schoon. Goud? Moi."

Uiteindelijk zijn ze er dan toch gekomen, de zoons - in de vorm van leutje zeuns (en nog meer dochters natuurlijk in de vorm van leutje dochters). 

*Mijn zoon houdt van een rechttoe rechtaan vertaling van het Nederlands in het Gronings. En dit is zijn variant van kleinzoon.  

Even stilstaan

Rond 4 mei neemt de aandacht voor de Tweede Wereldoorlog toe. Gisteravond zag ik een deel van de documentaire over Kindjeshaven. De twee vrouwen die honderden Joodse kinderen redden in hun crèche vertelden in de documentaire hun verhaal. Ze zijn inmiddels allebei al overleden. Vanmorgen neem ik de rouwpagina´s in de krant door en dan realiseer ik het me opnieuw: het zal niet zo heel lang meer duren dat de laatste getuigen van de oorlog hun verhaal nog kunnen vertellen.

Mijn ouders maakten de oorlog nog mee als kind. Mijn moeder begreep er nog niet zoveel van. Met haar ouders, broers en zussen en andere kleine zelfstandigen bleef ze achter in het dorp dat onder water was gezet. Al die lege huizen met openstaande deuren vormden toen het water in de winter tot ijs was geworden een ongekend mooie ijsbaan. Overal konden ze gewoon naar binnen schaatsen! En die Duitsers, die konden helemaal niet schaatsen! Dat er tijdens de oorlog wel heel veel roodharigen aanschuiven of blijven logeren, valt haar wel op. Het dreigende geluid van laagvliegende vliegtuigen deert haar niet: haar moeder zei toch zelf dat die niet voor hen bedoeld waren? Het enige wat ze eigenlijk graag wil -om voedsel veilig te stellen in dat ondergelopen gebied- is een koe op zolder. Maar daar wordt niet naar geluisterd.

Mijn vader is ruim twee jaar ouder. Zijn herinneringen zijn heel anders, getekend door het onderweg zijn met het binnenvaartschip samen met zijn ouders en zijn tien jaar oudere broer. De andere broer en zussen waren al aan de wal. Hij wist al snel dat vliegtuigen niet altijd overvlogen: hij maakte immers zelf mee dat een vliegtuig in het open veld op hem, zijn broer en een aantal andere kinderen dook. In Hoogezand zag hij met eigen ogen dat een trein kapot werd geschoten. De mensen rondom hem waren in paniek en niemand had oog voor dat jongetje op zijn step die onderweg was om een boodschap voor zijn grootmoe te doen. Onderweg zag hij treinen waar door de kieren van de wagons mensen naar buiten keken. Zijn vader vertelde hem dat dat allemaal Joden waren. Waar ze heen gingen, wist hij niet, maar wel wist hij dat het 'nait best' was. Hij voelde de angst en de intimidatie toen hun mooie fietsen op het dek door Duitsers werden 'getest' en vervolgens in beslag genomen. Later in de oorlog werd ook hun schip in beslag genomen door de Duitsers om aardappelen voor de Duitse troepen te leveren. De rest van de oorlog zijn ze onderweg geweest met een lading aardappelen die allengs slonk omdat iedereen er van at, maar die nooit op de plek van bestemming aankwam. In Bolsward maakte mijn vader de bevrijding mee.

De angst, de intimidatie, de onzekerheid; wij kennen het niet. Gelukkig maar. Wij zijn geboren en gewend aan vrijheid. Die vrijheid lijkt voor ons vanzelfsprekend. Het is goed om er een keer per jaar bij stil te staan dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is.

Pa

 

Zijn zwarte haar is wit geworden. Ooit laadde hij een vrachtauto vol met zakken van 35 kilo. Zakken met antraciet, nootjes vier; hij schepte met gemak een wagon leeg. Nu tilt hij zwaar aan één zakje cement van 35 kilo. Verwondering daarover. Ooit sprong hij tussen zijn handen door op de vrachtwagen. Lenig, sportief.

De tijd is voorbij gegaan. Het lichaam is ouder geworden. Sommige dingen zijn veranderd, andere helemaal niet. Hij is minder lenig misschien, maar niet minder sportief. Ook nu nog meet hij zich graag met anderen. Hij zoekt de competitie, maar mijdt confrontaties. Hij speelt een spel in principe om te winnen. Of het nou gaat om jeu de boules, biljarten, vissen, of noten schieten. Niet dat hij niet tegen zijn verlies kan. Dat past niet als je sportief bent, vindt hij. Verliezen hoort bij het spel. Ook als je zelf liever wint.

Onveranderd is de zorgzaamheid: ons verwennen. Met een beschuit met aardbeien of een ontbijtje. Onveranderd ook het gevoel voor humor: grappen maken. Lachen, samen met mijn moeder. Maar nog liever met ons er allemaal bij. Lachen om de humor van zijn kinderen en kleinkinderen. Trots ook; trots op zijn kleinkinderen, zijn dochters, zijn vrouw. Helemaal op zijn plek in zijn dorp, in zijn huis, in zijn tuin.

Zwart haar, wit haar, jong, oud, mooie man; het maakt geen wezenlijk verschil. Het zijn niet de uiterlijkheden die mijn pa maken. 

Stil in Westerpaauwen

Westerpaauwen, Luddeweer; het zijn namen die voor mij een deur in mijn geheugen openen. Ze brengen me terug naar de jaren zestig, toen er nog geen centrale verwarming was. Toen warmte in de huizen nog afkomstig was van kolen. Mijn vader was de kolenboer. Ik reed graag met hem mee. Het zijn herinneringen aan mijn vroegste jeugd.

De Dodge

Pa bracht brandstof langs de deuren met zijn Dodge. Ik zie me zo nog zitten voor in die vrachtauto. Ik kan de harde ronde banken nog onder mijn billen voelen. Bruin, zwart geaderd met hele stevige veren. De richting werd aangegeven door een vleugeltje. Dat klapte dan uit. En als je achterom keek zag je door het raampje de zakken antraciet en nootjes vier op de laadbak staan. De Dodge zag er altijd keurig uit. Pa verfde hem zelf donkergroen met een crème contrast hier en daar.

Wagons lossen

Soms deden we een vroege tocht. Dan moest er een wagon gelost worden in Stedum. Ik was een wakker kind, dus om vier uur opstaan was geen probleem voor mij. Terwijl pa dan aan het lossen was, bleef ik wachten. Het was mooi om te zien. Werken in alle vroegte en dan de zon op zien gaan.

Samen met mijn zusje

Later reed mijn zusje ook wel mee. Pa vond dat altijd wel goed, maar we moesten wel in de auto blijven zitten als hij aan het uitladen was. Probleem was dat mijn zusje geen zitvlees had. Zij hield het maar eventjes vol en dan moest ze plassen. En passant liet ze de gastvrije klant dan ook even weten dat ze bovendien een enorme dorst en honger had. Meestal met groot succes. Grootmoedig als ze was werd de buit wel altijd gedeeld.

Bevroren in de tijd

De wereld is sindsdien veranderd. Het gas won terrein ten opzichte van de kolen. De Dodge is van de hand gedaan. Mijn vader stopte in 1972. Een vrachtauto ziet er tegenwoordig heel anders uit. Gaskachels zijn verdrongen door centrale verwarming. Alles ziet er anders uit. Behalve in Westerpaauwen en Luddeweer. Daar heeft de tijd ogenschijnlijk stilgestaan.